مناع آبی کیش

جمال الدین ابوالفتح یعقوب الدمشقی سرشناس به ابن مجاور نزدیک 772 سنه پیش در تاریخ مستنصر – که آن را به منصور مستنصر خلیفه ی عباسی اهدا کرده بود – در باره آب جزیره کیش مطالبی دارد. از آن جمله «وجود نخلستان های کثرت که در جزیره هستی داشت، قناتی که از باغ امیر وقت جزیره می گذشت، چشمه و نهرهائی که آب آنها همراه با آب قنات، آب انبارها را (که به مصرف شرب و آبیاری می رسید) پرمی ساخت و از این که اگر با دست، زمین جزیره را می کندند آب از زیرزمین بیرون می آمد».! اما هستی این مقدارآب زیرزمینی با وصف «ابن مجاور» دور به نظر می رسد. زیرا اندوخته آب زیرزمینی با 196 میلی متر میانگین سالیانه ی نزولات آسمانی در ارزانترین قیمت تور کیش گستره 90 کیلومتر مربع مساحت جزیره که مقدار آن تقریباً نزدیک 13 میلیون متر مکعب می شود. با در عقیده دریافت مقدار تبخیری که بلافاصله پس از هر بارش – در فاصله ی زمانی نفوذ آب به داخل خاک – صورت می گیرد و ساختار خاک و سایر خاصیت های زمین شناختی جزیره، ظاهراً این همه آب زیرزمینی که « ابن مجاور» به آن اشاره می کند مطابقت ندارد. با این وصف در گذشته، در فصول مختلف که جمعیت جزیره بین 1000 – 2000 نفر تغییر می کرد، آب موجود در جزیره برای شرب مردمان و حتی به کارگیری آن بدست کشتی های عبوری و حتی امور کشاورز محدود آن موعد کافی بوده در آن موعد جزیره درحد خود، حائز تأسیسات آبرسانی مشابه آب انبارها، آبگیر ها، چاه های بزرگ و حقیر با عمق گوناگون در بخش شمالی – محوطه درخت سبز کنونی – بود و ناچیز تر دچار بی آبی می شد.

1- در نوشته های سرتیپ علی مخاصمه آرا وضع منابع و ذخایر آبی دین در سال 1320، چنین توصیف شده است « آبی که از چاه های جزیره بیرون می شود، دارای مزه خوب و شیرین است. کشتی ها برای آب مشروب غالباً به این جزیره متوسل می شوند. عمق چاه های جزیره بین 5 تا 10متر است و بدون زحمت آب زیادی از آنها به دست می آید» سپس او از چاه های عمده و سرشناس پراکنده در نقاط مسکونی جزیره چنین می نویسد:

2- چاه موسوم به «ممذر» در قصبه «ماشه» در دسته خاوری جزیره، با خاک ریز اطراف آن که به شکل پاراگراف (لاتین) یا سد ایجاد شده بود لغایت آب باران را در فصل بارش به درون چاه هدایت کند.

3- چاه موسوم به «صفا» در آبادی «سجم» دربخش شمالی جزیره

4- چاه موسوم به «بالا» بین آبادی « ده» و «سفین» در بخش خاوری جزیره که هر دو آبادی مذکور از آب آن کاربرد می کنند.

آن چه از طاقت زیستی جزیره ی کیش در متون ماضی بر می آید، تعداد کم جمعیت جزیره نسبت به گستره آن، ساخت و سازهای محدود بومی و عدم دستکاری مفصل در آن بود که وضع ترازمندی زیست محیطی مطلوب جزیره را برهم نمی زد. ولی الان که ساخت و سازهای مفصل به اتفاق با خاکبرداری های وسیع پراکنده، که در جا به جای جزیره صورت می گیرد و بخش وسیعی از سطح جزیره پایین آسفالت و بتن، پوشیده می شود و سازه های بی احصاییه خدماتی، ساختمان های کبیر و کوچک تجاری، تأسیسات صنعتی و غیره در آن پایدار می شود. دستکاری های ضروری و یا غیرضروری در همه جای آن به انگیزه فشار متعدد جمعیت ساکن و گردشگران (توریست) که هر روزه بر تراکم آن افزوده می شود در حدی است که طبیعت و توان زیست محیطی پهنه اندک جزیره را در آستانه ی عدم ترازمندی و در مرحله ی حساس آفت پذیری و تخریب – چنان چه به آن متوجه نشود – قرارمی دهد. متأسفانه تخریب طبیعت همیشه تور لحظه آخری کیش سریع و بازسازی آن – اگر ممکن باشد – زیاد طولانی و با خرج ای زیاد وزین امکان پذیر است و این همان مسئله ای است که توسعه ی پایدار را غیر ممکن می سازد. آب شیرین جزیره که در شبکه ی لوله کشی هستی دارد. استحصال از مجموع واحدهای آب شیرین کنی است که خوشبختانه مدرن است ولی بازگشت پسآب آن به دریا مایه مشکل زیست محیطی دیگری است. به هر حال توسعه، شهریگری و رفاه، گاه به اتفاق با پرداخت تاوان وزین است و عقل حکم می کند که اولاً سهم برداری از پیرامون نباید بیش از طاقت بازسازی طبیعت باشد و ثانیاً از روش و طریق ای باید استفاده کرد که تخریب برآمده از بهره برداری ازمحیط به دست کم دریافتی و جبران پذیر باشد. متعلق به جا که توسعه امری اجتناب ناپذیر است و ما نمی توانیم از ترقی اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی چشم بپوشیم، لذا می باید به نحوی با توسعه کناره آمد و از طبیعت و محیط به طور بخردانه بهره گرفت